Wady wzroku

Wady refrak­cji oka to wady wzroku, które unie­moż­li­wiają pra­wi­dłowe, ostre widze­nie wyni­ka­jące z błęd­nego ogni­sko­wa­nia danego obrazu przez soczewkę oka (rogówka, soczewka) na siatkówce.

1.Krótkowzroczność (Mio­pia)

Według nie­któ­rych badań, odpo­wie­dzial­nymi za powsta­nie wady są w dużej mie­rze skłon­no­ści dziedziczne.

DEFINICJA I EPIDEMIOLOGIA

Krót­ko­wzrocz­ność jest naj­bar­dziej roz­po­wszech­nioną wadą refrak­cji oka: według naj­śwież­szych badań doty­czy ona około 20% popu­la­cji Wło­chów. Sza­cun­kowe dane dla Europy mówią o 30% spo­łe­czeń­stwa a dla Azji pro­cent ten sięga aż 60%. Krót­ko­wzrocz­ność zazwy­czaj poja­wia się w pierw­szych 20 latach życia, zazwy­czaj w wieku szkolnym.

OBJAWY

Koniecz­ność wytę­ża­nia wzroku po to, by prze­czy­tać coś na tablicy, oglą­dać tele­wi­zję lub zoba­czyć znak jest zazwy­czaj jedną z naj­wcze­śniej­szych oznak krót­ko­wzrocz­no­ści. Kolej­nym sygna­łem powsta­nia wady są trud­no­ści z ostrym widze­niem z daleka w nocy, zama­zany obraz z two­rzącą się wokół obwódką.

PRZYCZYNY

Według nie­któ­rych badań, odpo­wie­dzial­nymi za powsta­nie wady są w dużej mie­rze skłon­no­ści dzie­dziczne. Tę hipo­tezę potwier­dzają prze­pro­wa­dzone na dużą skalę bada­nia na bliź­nię­tach. Jed­nakże, pomimo zebra­nia dużej ilo­ści mate­ria­łów, bada­nia gene­alo­giczne nie dały żad­nych nauko­wych dowo­dów na ist­nie­nie mecha­ni­zmu trans­mi­sji odpo­wie­dzial­nych za tę wadę genów. Potwier­dziły jedy­nie teo­rię o skłon­no­ściach gene­tycz­nych i dały pod­stawę do wysu­nię­cia kilku ogól­nych wniosków:

  • niska i śred­nia krót­ko­wzrocz­ność wydaje się być wywo­ły­wana przez trans­mi­sję domi­nu­ją­cego chro­mo­somu auto­so­mal­nego (cecha prze­ka­zy­wana jest z rodzi­ców na dzieci wraz z kom­ple­tem wszyst­kich swo­ich chromosomów)
  • w przy­padku wyso­kiej krót­ko­wzrocz­no­ści, naukowcy skła­niają się ku mode­lowi rece­syw­nego chro­mo­somu auto­so­mal­nego, który po muta­cji jest prze­ka­zy­wany do 25% potomków

Czyn­ni­kiem pre­dys­po­nu­ją­cym do powsta­nia tej wady mogą też być czyn­no­ści wyma­ga­jące patrze­nia z bli­ska, które są wyko­ny­wane przez dłuż­szy czas.

Krót­ko­wzrocz­ność zazwy­czaj ujaw­nia się stop­niowo, w latach dora­sta­nia, do czasu zakoń­cze­nia pro­cesu doj­rze­wa­nia. Jasne jest zatem, że jakie­kol­wiek zmiany czy pogor­sze­nie się wady przed osią­gnię­ciem wieku 25–30 lat nie można przy­pi­sać tylko i wyłącz­nie jakie­muś szcze­gól­nie dużemu wysił­kowi wzroku czy nie­od­po­wied­niemu zacho­wa­niu, lecz należy rów­nież wziąć pod uwagę takie czyn­niki jak cią­gle trwa­jący roz­wój fizyczny i reor­ga­ni­za­cja, jakim ulega ciało przed osią­gnię­ciem peł­nej dojrzałości.

U kobiet mają­cych pre­dys­po­zy­cje do powsta­nia tej wady wzroku, ciąża jest czyn­ni­kiem, który może przy­czy­nić się do jej pogorszenia.

CZYNNIKI KLINICZNE I ANATOMICZNE

U krót­ko­wi­dzów gałka oczna jest dłuż­sza a rogówka jest nad­mier­nie zakrzy­wiona w porów­nani do nor­mal­nej krzy­wi­zny i dłu­go­ści gałki, tak więc pro­mie­nie świa­tła sku­piane przez rogówkę i soczewkę padają przed, zamiast bez­po­śred­nio na siat­kówce. Unie­moż­li­wia to pra­wi­dłowe widze­nie obiek­tów znaj­du­ją­cych się w odda­le­niu, pod­czas gdy widze­nie z bli­ska jest sto­sun­kowo prawidłowe.

Soczewka nie może zmniej­szyć swo­jej krzy­wi­zny poza pewną gra­nicę, która zmniej­sza jej moc refrakcyjną.

2.Nadwzroczność (Hyper­me­tro­pia)

Nad­wzrocz­ność jest z natury dzie­dziczna i naj­czę­ściej prze­ja­wia się we wcze­snym dzie­ciń­stwie, cho­ciaż może się nie obja­wiać przez wiele lat.

DEFINICJA I EPIDEMIOLOGIA

Nad­wzrocz­ność to wada mająca wpływ na jakość widze­nia z bli­ska. Jest to nie­zwy­kle roz­po­wszech­niony pro­blem: uważa się, że aż 50% wszyst­kich osób korzy­sta­ją­cych z form korek­cji wzroku (oku­lary, soczewki kon­tak­towe, itp.) ma nad­wzrocz­ność. Wada ta nazy­wana jest tez “hypermetropią”. 

SYMPTOMY

Zama­zany obraz, zwłasz­cza pod­czas patrze­nia z bli­ska, oraz trud­no­ści z dłuż­szym czy­ta­niem. Wada może być także przy­czyną bólów głowy i podraż­nie­nia spojówki.

PRZYCZYNY

Nad­wzrocz­ność jest z natury dzie­dziczna i naj­czę­ściej prze­ja­wia się we wcze­snym dzie­ciń­stwie, cho­ciaż może się nie obja­wiać przez wiele lat. Może także cof­nąć się lub nie zostać wykryta dzięki skom­pen­so­wa­niu ako­mo­da­cji i ujaw­nić się, dopiero gdy soczewka nie jest już w sta­nie “nad­ra­biać” braków.

CZYNNIKI KLINICZNE I ANATOMICZNE

Gałka oczna jest krót­sza bądź przy pra­wi­dło­wej dłu­go­ści gałki rogówka jest mniej zakrzy­wiona niż nor­mal­nie. Z tego powodu świa­tło pada z tyłu, za siat­kówką zamiast bez­po­śred­nio na nią. W takim przy­padku, jeśli wada nie jest zbyt duża, soczewka jest w sta­nie zre­kom­pen­so­wać nie­pra­wi­dło­wo­ści w ako­mo­da­cji poprzez mecha­nizm ogni­sko­wa­nia, co zapew­nia pra­wi­dłowe widze­nie zarówno z małej jak i dużej odle­gło­ści. Taki spo­sób ako­mo­da­cji wymaga jed­nak ogrom­nego wysiłku.

W poważ­niej­szych przy­pad­kach, lub gdy natu­ralna zdol­ność ogni­sko­wa­nia soczewki stop­niowo wraz z wie­kiem zanika (patrz roz­dział o sta­row­zrocz­no­ści), nad­wzrocz­ność unie­moż­li­wia pra­wi­dłowe, ostre
widze­nie zarówno z bli­ska jak i z daleka. W przy­padku dzieci nad­wzrocz­ność wystę­puje czę­sto wraz z zezem zbieżnym.

3.Starczowzroczność (Pre­zbio­pia)

Ze względu na postę­pu­jące z wie­kiem sztyw­nie­nie tka­nek, soczewka oka stop­niowo traci zdol­ność do zmiany swo­jej krzywizny

DEFINICJA I EPIDEMIOLOGIA

Star­czow­zrocz­ność to trud­no­ści z pra­wi­dło­wym wyostrza­niem (ogni­sko­wa­niem) obrazu przed­mio­tów widzia­nych z bli­skiej odle­gło­ści. Wystę­puje powszech­nie u osób po 40-tce. Postęp wady ustaje zazwy­czaj około 60–65 roku życia.

SYMPTOMY

Pierw­szym i naj­bar­dziej powszech­nym obja­wem jest oczy­wi­ście trud­ność w wyko­ny­wa­niu zadań wyma­ga­ją­cych patrze­nia z bli­ska, takich jak czy­ta­nie lub nawle­ka­nie igły.

PRZYCZYNY

Star­czow­zrocz­ność jest powo­do­wana tward­nie­niem soczewki zwią­za­nym z pro­ce­sem sta­rze­nia się; z tego powodu może być uwa­żana za pro­ces fizjologiczny.

CZYNNIKI KLINICZNE I ANATOMICZNE

Ze względu na postę­pu­jące z wie­kiem sztyw­nie­nie tka­nek, soczewka oka stop­niowo traci zdol­ność do zmiany swo­jej krzy­wi­zny, dzięki któ­rej mogła wyostrzać (ogni­sko­wać) na siat­kówce obraz obiek­tów znaj­du­ją­cych się bli­sko. Moż­li­wo­ści ako­mo­da­cji oka są naj­więk­sze w dzie­ciń­stwie (około 14 diop­trii) i stop­niowo zmniej­szają się wraz z postę­pu­ją­cym pro­ce­sem sta­rze­nia, aż w końcu cał­ko­wi­cie zani­kają mię­dzy 60 a 65 rokiem życia.

4.Astygmatyzm

Astyg­ma­tyzm może być wywo­ły­wany przez kilka czyn­ni­ków. O jego prze­biegu decy­duje przede wszyst­kim rogówka i soczewka.

DEFINICJA I EPIDEMIOLOGIA

Mówiąc o astyg­ma­ty­zmie mamy na myśli pro­blemy zwią­zane z ogni­sko­wa­niem, które spra­wiają, że widziany obraz jest zama­zany i znie­kształ­cony. Łączy się zazwy­czaj z krót­ko­wzrocz­no­ścią lub nadwzrocznością.

OBJAWY

Widziane obrazy są nie­ostre i znie­kształ­cone; czę­sto poja­wiają się bóle głowy, pie­cze­nie i prze­mę­cze­nie oczu. Obiekty, które pochy­lone są w pew­nym kie­runku mogą być widziane lepiej niż inne, w zależ­no­ści od rodzaju astygmatyzmu.

PRZYCZYNY

Astyg­ma­tyzm może być wywo­ły­wany przez kilka czyn­ni­ków. O jego prze­biegu decy­duje przede wszyst­kim rogówka i soczewka. Wraz z wie­kiem może ule­gać pogor­sze­niu, ze względu na zmiany zacho­dzące w struk­tu­rze oka.

CZYNNIKI KLINICZNE I ANATOMICZNE

Kształt rogówki jest bar­dziej owalny niż kuli­sty. Ze względu na to świa­tło jest ogni­sko­wa­nie na dwóch płasz­czy­znach a nie w jed­nym tylko punk­cie. W przy­padku, gdy wada nie jest zbyt duża mecha­nizm kom­pen­sa­cyjny jest w sta­nie nad­ro­bić braki i zapew­nić pra­wi­dłowe widze­nie (np. ako­mo­da­cja, zezo­wa­nie, itp.).